Önsöz

Ýnþaat Yönetimi ve Ýnþaat Mühendisliði Yapýlarý Metraj ve Maliyet Hesaplarý kitabý konusunda ülkemizde basýlan kitaplardan farklý bir formatta düþünülmüþtür. Bunun esas nedeni de Avrupa Birliði üniversitelerinde ismen ve içerik olarak oturmuþ bir teknik disiplin olan Construction Management’in hala daha Türkiye’de üzerinde isminin ne olacaðýný tartýþtýðýmýz bir konumda olmasýndandýr. Bu konuda bir konsensüs saðlanmalýdýr. Ýngiltere’de Construction Management ve Construction Project Management disiplini tasarým yönetiminden baþlayan ve biliþim teknolojilerini de içeren ve konuyu iþletme yönetimi, organizasyon teorileri ve inþaat hukuku ile pekiþtirip tamamlayan ve inþaatýn þekillendirdiði yapýlý alaný kavramsal safhadan baþlayýp sonuç ürününün bütün yaþam döngüsü içerisinde inceler. Ýngiliz üniversitelerinin pek çoðunda bu disiplin ayrý bir okul içerisinde ve School of Construction veya School of Built Environment birimlerinde lisans, yüksek lisans ve doktora seviyelerinde verilmektedir. Ülkemizde bu disiplin, ya inþaat bölümlerinde veya mimarlýk bölümlerinde, önemi çok büyük olmasýna karþýn kendine, fazla büyük olmayan ana bilim dalýnda veya baþka ana bilim dallarý altýnda yer bulmaktadýr. Mezun inþaat mühendislerinin çok büyük bir oranýnýn inþaat projelerinin yapýmýnda istihdam edilmelerine raðmen inþaat yönetimi disiplinin ülkemizde olmasý gereken yerde olmamasý ülkemiz inþaat sektörü adýna üzücüdür.

Bu kitap Construction Management displinini Ýnþaat Yönetimi olarak kabul etmiþtir. Ýngiliz dilinde eðitim veren yabancý üniversiteler Ýnþaat Metraj ve Maliyet Hesaplarýný ayrý bir ders olarak Construction Cost Analysis and Estimating adlý bir ders içeriðinde incelerler. Kitap, bu iki konuyu yani, inþaat sektörünün yapýsýný ve yönetimini incelemeye ve inþaat mühendisliði yapýlarýnýn maliyet ve metraj prensiplerini birleþtirmeye çalýþmýþtýr.

Kitabýn hedef kitlesi, yapýlý alan içerisinde açýk alan üretim prosesindeki yapým yönetiminde bulunmayý hedefleyen herkestir.

Bu ilk baskýsýnda içeriðindeki bazý konular gerektiði yerde olmayabilir. Olanlarýn içerikleri yeterli olmayabilir. Yanlýþý ve doðrusuyla kitabýn sorumlusu yazarýdýr. Her zaman yeni konular ilave edilebilir ve eksikler giderilebilir. Deðiþen dýþsal ve teknolojik þartlar kitabýn içeriðini de deðiþtirecektir. Kitabýn konusuna ilgi duyan herkesten gelecek yapýcý eleþtiriler ve tavsiyeler kitabýn içeriðini zenginleþtirecektir. Ýnþaat, içinde yaþadýðýmýz yapýlý alaný þekillendirmeye devam edecek ve hem sektörün iç dinamikleri ve hem de dýþsal etmenlerin etki ve zorlarýyla deðiþerek insanlýða hizmet etmeye devam edecektir. Kitabýn içerisinde Ýngilizce terminoloji kullanýmýna özellikle yer verilmiþtir. Bunun amacý hem uluslararasý projelerde yer alacak meslektaþlarýmýza ve hem de Ýngilizce literatür takip edeceklere yardýmcý olabilmek içindir.  

Maddi ve manevi desteðini benden hiçbir zaman esirgemeyen eþim ve hayat arkadaþým Jin.Op.Dr. Handan AKBIYIKLI’ya, Salford Üniversitesindeki doktora hocam ve arkadaþým Prof.Dr. David EATON’a, Bath Üniversitesi Mühendislik ve Mimarlýk Fakültesi International Construction Management Master Programý Direktörü hocam Dr. Alex Copping’e, Norveç Teknik Üniversitesi Ýnstitutt for Anleggsdrift Kürsüsü Baþkaný ve bana inþaat sektörünün hem teknik ve hem de ekonomik olarak çok iyi yönetilerek sektörel baþarýnýn elde edilebileceðini öðreten çok deðerli hocam Ord. Prof.Dr.ing Reidar HUGSTED’e, onüçüncü bölümün yazýlmasýnda yardýmlarýný esirgemeyen öðrencilerim Esra ORHAN ile Mehmet Esen ERASLAN’a, kitabýn genelinin basýma hazýr hale getirilmesinde yardýmlarý geçen öðrencim Harun GÜZEL’e ve 28 yýlýmý verdiðim ve bana nasýl þantiyeci olunacaðýný hayatlarý ile örnek olan birlikte çalýþtýðým ulusal ve uluslar arasý inþaat çalýþanlarýna minnet ve þükranlarýmý sunarým.

Dr. Rýfat AKBIYIKLI

Ýnþaat Yüksek Mühendisi

Sakarya Üniversitesi

Ýnþaat Mühendisliði Bölümü Öðretim Üyesi

Tablolar	vi
Þekiller	vii
Önsöz	ix
BÖLÜM 1: Ýnþaat ve Ýnþaat Sektörü	1
1.0 Giriþ	1
2.0 Ýnþaat Sektörü Maliyetlerine Genel Bir Bakýþ	3
3.0 Ýnþaat ve Ýmalat Sektörü Maliyet Eðrileri	6
4.0 Ýnþaat Sektöründe Yönetim Neden Önemlidir?	7
5.0 Yapýlý Çevre Disiplininin Bilimdeki Yeri	8
6.0 Türkiye Ýnþaat Sektörüne Genel Bir Bakýþ	11
7.0 Ýnþaat Sektörünün Belli Baþlý Elemanlarý	16
BÖLÜM 2: Ýnþaat Yönetimi	18
2.1 Giriþ	18
2.1.1 Ýnþaat Endüstrisinin Özellikleri	21
2.1.2 Ýnþaat Ýþverenleri Sýnýflandýrmasý	23
2.2 Yapý ve Ekonomi	24
2.3 Ýhale	26
2.4 Proje Paydaþlarý	26
2.4.1 Ýþverenler	27
2.4.2 Projeciler	28
2.4.3 Yapýmcýlar	28
2.5 Proses ve Prosedürler	29
2.6 Ýnþaat Yapým Proje Yönetimi	31
2.6.1 Proje Yapým Prosesi	31
2.6.1.1 Organizasyon	31
2.6.1.2 Organizasyon Sistemlerinin Tasarýmý	32
2.7 Ýnþaat Projesini Meydana Getiren Öðeler	37
2.7.1 Projenin Amacý	37
2.7.2 Ýnþaat Proje Sistemleri	41
2.7.2.1 Projenin Sosyal Sistemi	41
2.7.2.2 Projenin Yapýsal Sistemi	42
2.7.2.3 Projenin Ýdari Sistemi	44
2.8 Ýnþaat Ýhaleleri ve Takým Organizasyonlarý	46
2.8.1 Genel	46
2.8.2 Ýnþaat Hizmeti Satýn Alma ve Ýnþaat Ýhaleleri	48
2.8.3 Sözleþmesel Düzenlemeler	53
BÖLÜM 3: Ýnþaat Mühendisliði Yapýlarý Yaklaþýk Maliyet Tahmini ve Fiyatlandýrma	55
3.1 Giriþ	55
3.2 Ýnþaat Tahmini Maliyet Analizinin Amacý	56
3.2.1 Malzemelerin Tahmini	57
3.2.2 Ýþçilik Tahmini	57
3.2.3 Makine ve Teçhizat Tahmini	57
3.2.4 Süre Tahmini	57
3.3 Tahmini Maliyet Prosesi	58
3.4 Ýnþaat Tahmini Maliyet Tipleri	58
3.5 Keþif Metraj Uzmaný Özellikleri	64
3.6 Ýnþaat Maliyet ve Fiyatlandýrma Hesaplamalarýndaki Genel Hata Kaynaklarý	66
3.7 Yaklaþýk Tahmini Maliyet Hazýrlama Adýmlarý	70
3.8 Ölçüm Birimi Karþýlaþtýrýlmasý Prensipleri	71
3.9 Bina Elemanlarýna Dayalý Sýnýflandýrma Çerçeveleri	71
3.10 Ýhaleler ve Fiyatlandýrma	73
BÖLÜM 4: Ýnþaat Sektörü Satýnalma Yöntem ve Stratejileri	74
4.1 Satýn Almaya Giriþ	74
4.1.1 Satýn Alma Stratejisinde Ýþveren’in Rolü	82
4.1.2 Satýn Alma Parametreleri	86
4.2 Satýn Alma Yöntemleri	89
4.2.1 Profesyonel Meslek Yönetiminde satýn Alma Yöntemi (Tasarla-Ýhale Et-Yap)	89
4.2.2 Yapýmcý Yönetiminde Satýn Alma Yöntemleri (Tasarla-Yap)	95
4.2.3 Yönetim Þekilli Satýn Alma (Profesyonel Ýnþaat Yönetimi)	101
4.3 Büyük Britanya Satýn Alma Yenilikçilik Hareketleri	105
4.3.1 Kronolojik Olarak Önemli Ýngiltere Hükümeti Rehber Raporlarý ve Ýnisiyatifleri (1990 – 2003)	106
4.3.1.1 Özel Sektör Finansman Giriþimi (ÖFG)	107
4.3.1.2 Takýmý Kurmak (Sir Michael Latham Raporu)	117
4.3.1.3 Ýnþaatý Yeniden Düþünmek (Sir John Egan Raporu)	119
4.3.1.4 Ýnþaatý Modernize Etmek (NAO Raporu)	128
4.3.1.5 Deðiþime Ývme Kazandýrmak (The Strategic Forum Raporu)	130
4.3.1.6 Mükemmeli Ýnþa Etmek (Department of Trade and Industry Raporu)	133
4.3.1.7 Deðiþimi Mümkün Kýlan Diðer Teþebbüsler	134
BÖLÜM 5: Maliyet Kontrolü Esaslarý	137
5.1 Maliyetler	137
5.2 Tasarým ve Maliyet Tahmini	146
5.3 Genel Maliyet Tahmini Prensipleri	149
5.3.1 Gerçeklik	149
5.3.2 Detay Mertebesi	150
5.3.3 Tam ve Doðruluk	151
5.3.4 Dokümantasyon	152
5.3.5 Dolaylý ve Dolaysýz Maliyetler	152
5.3.5.1 Maliyetlerin Azaltýlmasý Ýçin Gereken Hususlar	153
5.3.6 Öngörülmeyen Masraflar	155
5.4 Ýnþaat Projeleri Fiyatlandýrma Metotlarý	156
5.4.1 Sabit Fiyat Esaslý Fiyatlandýrma Yöntemleri	157
5.4.1.1 Götürü Bedelli Sözleþmeye Göre Fiyatlandýrma	157
5.4.1.2 Birim Fiyat Usulü	160
5.4.1.3 (Artýrmalý) Götürü Usulü Yöntemi	160
5.4.2 Maliyet Esaslý Fiyatlandýrma Yöntemleri	161
5.4.2.1 Garantili Maksimum Fiyat	162
5.4.2.2 Maliyet + Sabit Ücret	162
5.4.2.3 Maliyet + Ödüllü Ücret	163
5.4.2.4 Zaman ve Malzeme Ücreti	163
5.4.2.5 Maliyet + Maliyetin Belli Bir Oraný Ücreti	164
BÖLÜM 6: Malzeme ve Ýþçilik Mal Oluþ Maliyetleri	165
6.1 Malzeme Maliyetleri	165
6.2 Malzeme Metrajý Esaslarý	167
6.3 Ýþçilik ve Ýþçilik Maliyetleri	175
6.3.1 Ýnþaat Ýþleri Maliyetlerini Meydana Getiren Öðeler	176
6.3.2 Ýþçilik Maliyeti Komponentleri	179
6.4 Ýþçilik Verimliliði	181
6.4.1 Verimlilik, Üretim, Etkililik ve Etkinlik	185
6.4.2 Proje Þantiye Yönetimi ve Verimlilik	186
6.4.3 Verimlilik Kayýplarý	187
6.4.4 Pozitif Verimlilik	188
BÖLÜM 7: Kazý ve Toprak Ýþleri	195
7.1 Toprak Ýþlerine Genel Bir Bakýþ	195
7.1.1 Malzeme Tipi	195
7.1.2 Toprak Ýþi Hacmi	198
7.1.3 Motorlu Araçlarla Olan Taþýma Formülleri	206
7.2 Toprak Ýþleri Alan ve Hacim Hesaplarý	208
7.2.1 Alan Hesaplarý	208
7.2.2 Hacim Hesaplarý	213
7.2.2.1 Ortalama Alanlar Metodu	216
7.2.2.2 Prizmoit Formülü	217
7.3 Kazý ve Taþýma Makine ve Ekipmanlarý	223
7.3.1 Makine ve Ekipman Planlamasý	227
7.3.2 Makine/Ekipman Seçimini Etkileyen Faktörler	228
7.4 Otoyol Ýnþaatlarý Toprak Ýþleri Metraj Hesaplama Yöntemleri	232
BÖLÜM 8: Ýnþaat Projeleri Makine ve Ekipmanlarý Sahip Olma ve Ýþletme Maliyetleri	253
8.1 Sahip Olma Maliyetleri	253
8.1.1 Ýlk Yatýrým Maliyeti	254
8.1.1 Amortisman	254
8.1.3 Yatýrým (Faiz) Maliyeti	261
8.1.4 Sigorta, Vergi ve Depolama Maliyetleri	263
8.2 Ýþletme Maliyetleri	268
8.2.1 Bakým ve Onarým Maliyetleri	269
8.2.2 Tekerlek Maliyetleri	272
8.2.3 Yakýt Maliyeti	274
8.2.4 Motor ve Gres Yaðý Maliyeti	277
BÖLÜM 9: Genel Giderler, Öngörülmeyen Giderler ve Müteahhit Kârý	279
9.1 Giriþ	279
9.1.1 Merkez Ofis Genel Giderleri	280
9.1.2 Þantiye Genel Giderleri	282
9.1.2.1 Aktiviteye Dayalý Maliyet Hesabý	286
9.2 Öngörülmeyen Giderler	288
9.3 Müteahhit Kârý	290
9.4 Ýhale Bedeli	292
BÖLÜM 10: Ýþlerin Ölçülmesi, Hakediþ Hazýrlanmasý ve Yapýlan Ýþlerin Kabulü	295
10.1 Hakediþ Tanýmý, Tanzim Edilmesi ve Ödenmesi	295
10.1.1 Hakediþ Tanýmý	295
10.1.2 Hakediþ Hazýrlanmasý	296
10.1.3 Hakediþ Ödenmesi	298
10.2 Hakediþle Ýlgili Tanýmlar	298
10.3 Hakediþin Bölümleri	300
10.3.1 Metraj	300
10.3.2 Yeþil Defter	300
10.3.3 Hakediþ Keþif Özeti (Fiyat Ýcmali)	302
10.3.4 Fiyat Farký Uygulamasý	302
10.3.5 Ýhzarat	304
10.3.6 Nakliye Bedelleri	305
10.3.7 Avans	305
10.3.8 Yeni Fiyat Düzenlenmesi ve Ek Protokoller	305
10.3.9 Hakediþ Arka Kapaðý	306
10.3.10 Hakediþteki Düzeltmeler ve Ýtirazlar	306
10.3.11 Ataþman Defteri Hakkýnda Genel Açýklamalar	307
10.4 Bayýndýrlýk Ýþleri Genel Þartnamesi – Hakediþ Raporlarý	309
10.4.1 Madde 39 – Geçici Hakediþ Raporlarý	309
10.4.1.1 Birim Fiyat Esasýna Göre Yaptýrýlan Ýþler	310
10.4.1.2 Götürü Olarak Yaptýrýlan Ýþler	312
10.4.2 Madde 40 – Kesin Hakediþ Raporu ve Hesap Kesilmesi	313
10.5 FIDIC Kýrmýzý Kitaba Göre Otoyollarý Hakediþ ve Kesin Hesap Uygulamalarý	316
10.5.1 Aylýk Hakediþ Düzenlemesi ve Ýhtiyat Kesintisi	320
10.5.2 Ýhtiyat Kesintilerinin Ödenmesi Usulü	320
10.5.3 Kesin Kabul Ýþlemi ve Kesin Kabul Tutanaðý	322
10.5.4 Kesin Hakediþ Raporu ve Hesap Kesilmesi	323
BÖLÜM 11: Ýnþaat Sektöründe Ýþçi Saðlýðý ve Güvenliði (ÝSG) Yönetimi	328
11.1 Giriþ – Tanýmlar	328
11.2 ÝSG ve Ýnþaat Sektörü	330
11.3 Ýþ Kazasý Maliyetleri	332
11.4 Ýþ Güvenliði Kültürü	338
11.5 Ýþ Güvenliðinin Amacý	339
11.6 ÝSG Yönetim Sistemi	340
11.7 Yapý Elde Etme ve Güvenli Ýnþaat	353
11.8 ÝSG Politikasý	355
11.8.1 Ýnþaat Þantiyesi ÝSG Organizasyonu Yapýlandýrýlmasý	357
11.8.2 Ýþyeri Politikasýnýn Oluþturulmasý	357
11.9 ÝSG Yönetim Uygulamasý	361
11.9.1 ÝSG Üst Yönetim ve Sendikalar	362
11.10 ÝSG Yönetimi (ÝSGY) ile Toplam Kalite Yönetimi (TKY) Arsýndaki Ýliþki	363
11.11 Davranýþ Temel ÝSG Yönetimi	365
11.12 ÝSG Kültür Deðiþimi	369
BÖLÜM 12: Ýnþaat Sektöründe Ýnsan Kaynaklarý Yönetimi	370
12.1 Ýnþaat Sektöründe Ýnsan Kaynaklarý Yönetimine Giriþ	370
12.2 Ýnþaat Sektörü ve Ýnsan Kaynaklarý	371
12.3 Ýnsan Kaynaklarý Yönetiminin Esaslarý	372
12.3.1 ÝKY’nin Ýlgi Alanlarý	372
12.3.2 ÝKY’nin Amaçlarý	374
12.3.3 ÝKY’nin Özellikleri	375
12.3.4 ÝKY ile Personel Yönetimi Arasýndaki Ýliþki	376
12.3.5 ÝKY Temel Uðraþýsý	377
12.4 Ýnsan Kaynaklarý Planlamasý	379
12.5 Uluslararasý ÝK	385
12.5.1 Durumsallýk Yaklaþýmý	388
12.5.2 Uluslararasý ÝKY’nde Eðitim Sistematiði	390
BÖLÜM 13: Ýnþaat Mühendisliði Yapýlarý Metraj ve Maliyet Örnekleri	393
Örnek 1: Kutu Menfez Metraj Hesabý	393
Örnek 2: Bina Metrajý	400
Örnek 3: Prefabrik (Öndöküm) Kiriþ Metrajý	404
Örnek 4: Bileþik Kolon ve Bað Kiriþi Metraj ve Maliyet Hesabý	408
Örnek 5: Ýstinat Duvarý Metraj ve Maliyet Hesabý	412
Örnek 6: Merdiven Metraj ve Maliyeti	419
Örnek 7: Köprü Tabliyesi Donatý Maliyet Hesabý	425
Örnek 8: Herhangi Bir Ýþ Makinesi Saatlik Maliyet Hesabý	431
Örnek 9: Beton Üretim Santralý Maliyet Analizi	435
Örnek 10: Beton Agregasý Kýrma Tesisi Maliyet Analizi	446
Örnek 11: Dere Yataðýndan Taþýnmýþ ve Stoklanmýþ Tabii Dere Malzemesinin 1 Km Mesafedeki Kýrma Tesisine Taþýma Maliyetinin Hesaplanmasý	450
Örnek 12: 1 m3 C-30 Beton Sýnýfýnýn Malzeme Maliyet Hesabý	452
Örnek 13: Yol Üstyapýsý, Filtre ve Kaya Dolgu Üretimi Ýçin Ocak Açýlmasý, Kýrma Tesisi Yeri Hazýrlanmasý, Taþ Kýrma-Eleme Tesisi Ýþletilmesi ve Üretilen Malzemenin 8.65 Km Mesafeye Taþýnmasý Yaklaþýk Maliyet Hesabý	453
KAYNAKÇA	461