ÖNSÖZ
Son yıllarda Dünya denizlerinde, buhar türbinleri ile yürütülen gemi sayısı giderek artmaktadır. Özellikle LNG ve LPG tankerleri ile yüksek hızlı konteyner gemileri vb.i buhar türbinleri ile donatılmaktadır. Bu tür gemilerde yüksek basınç ve sıcaklıkta kızgın buhar üreten ve çoğu kez iki dramlı veya “D” türü adı verilen kazanlar kullanılmaktadır.
Türlü “Klâs kuruluşlarının” yıllıkları incelendiğinde, motorlu gemi sayısının toplam içinde elân çok büyük miktarda olduğu görülmektedir. Bu miktarın içinde 100 gros tonluk gemilerde bulunmaktadır. Oysa birinci paragrafta sözü edilen gemilerin tonajları çok yüksektir. Yüksek tonajlı bir LNG tankerinin taşıdığı yük, motorlu gemi sayısını önemli şekilde yükselten bir kostere veya 100 gros tonluk bir gemiye göre, 20-30 misli daha fazladır. Kıyaslamada makine gücü kriter olarak alınırsa, benzer sonuçlar ortaya çıkmaktadır.
Her türlü gemi yapımında ön plâna çıkan Güney Kore’de çok sayıda (37 adet) büyük tonajlı LNG tankerinin yapımı sürmektedir. Bu gemilerin makinelerinin gücü 30 bin kilovatın üzerindedir. Yakın bir gelecekte bunlara, 50’şerlik iki paket halinde 100 geminin ilâve edileceği de bilinmektedir.
Birçok ülkenin armatörlük kuruluşlarıi boru devresine (payplayna) göre daha pahalı bir işletme olan, gemi ile doğal gaz taşımacılığına dönmekte ve böylece ülkelerinde, en kritik günlerde doğal gaz vanalarının kapatılması sonucu oluşabilecek rizikoyu gidermeye çalışmaktadırlar.
Türk Deniz Ticareti filosunda buhar türbinleri ile yürütülen gemiler bulunmamakla birlikte, yukarda belirtilen hususlar, buhar türbinleri, buhar kazanları ve buhar ve besleme suyu konularında, Türk denizcilerine daha fazla ve ayrıntılı bilgi verilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.
Denizcilik eğitimi ve öğretimi verilen kuruluşların yetkilileri de zaten bir hayli zayıflamış olan ve kuvvetli bir rüzgârla kolayca şekil değiştirebilen müfredat programlarını güçlendirmek için çaba ve emek tüketmek zorununu duymalıdır.
“Gemi Buhar Kazanları” kitabım on bölümden oluşmaktadır. Eserin birinci bölümünü “Yakıtlar ve yanma” konusu kapsamaktadır. Bu bölümde ayrıntılı bir şekilde yanma olayı ve baca emisyonlarının üzerinde durulmasının nedeni onların çevreye olan zararlı etkilerini bir kez daha gündeme getirmek içindir. Ayrıca, yakıtlar ve yanma bölümünün sonunda oldukça geniç bir şekilde “Isı aktarımı” veya “Isı transferinden” söz edilmektedir. Ancak bu konu, öğrencilerimiz için daha yararlı olacağı düşüncesiyle, genek ısı aktarımı şekline dönüştürülmüştür.
Kitabımın hazırlanması sırasında, ülkemizde yayınlanan bazı buhar kazanları kitaplarında olduğu gibi, ısıtma yüzeylerinin hesaplanmasına ilişkin konuların yer alıp almaması konusunda, uzun süre bir karar veremedim. Sonuç olarak, bu konuyu Üniversitemiz hocalarına bırakmayı uygun buldum.
Ülkemizde “Buhar kazanları” konusunda basılı eser sayısı, hemen hemen bir elin parmakları kadar...Bu noktadan yaklaşıldığında, oldukça geniş bir şekilde hazırlanan kitabımın önemli bir boşluğu dolduracağına inanıyor, basımında emeği geçenlere teşekkür ediyor ve hayırlı olmasını diliyorum.
Saygılarımla...
Fahrettin KÜÇÜKŞAHİN
İÇİNDEKİLER
Önsöz 3
Simgeler 5
İçindekiler 7
BÖLÜM 1 BUHAR DEYİMLERİ 7-32
1.1-Giriş 27
1.2- Kazan deyimleri ve özet tanımlamalar 27
1.2.1- Buhar kazanı 27
1.2.2- Kazanların tam yük kapasiteleri 27
1.2.3- Kazanların aşırı yük kapasiteleri 27
1.2.4- Süperhiyter çıkış basıncı 27
1.2.5- Buhar dramı basıncı 28
1.2.6- İşletme basıncı 28
1.2.7- İşletme sıcaklığı 28
1.2.8- Tasarım veya dizayn basıncı 28
1.2.9- Tasarım veya dizayn sıcaklığı 28
1.2.10- Kazan verimi 29
1.2.11- Kazan dairesi verimi 29
1.2.12- Isıtma yüzeyleri 29
1.2.13- Kazanların büyüklüğü 29
1.2.14- Buhar üretme gücü 29
1.2.15- Izgara yüzeyi yükü 30
1.2.16- Külhan 30
1.2.17- Ocak 30
1.2.18- Ocak yüklemesi 30
1.2.19- Buhar bölgesi 30
1.2.20- Su bölgesi 30
1.2.21- Buhar tutma süresi 31
1.2.22- Su dolaşımı veya sirkülâsyonu 31
1.2.23- Kazan beygir gücü 31
1.2.24- Tuz miktarı 31
1.2.25- Kazan türünün seçimi 31
Kaynakça 32
BÖLÜM 2 KAZAN YAKITLARI ve YANMA 33-115
2.1- Giriş 35
2.2- Sıvı yakıtlar 35
2.2.1- Ham petrol 35
2.2.1.1- Ham petrolün yapısı 37
2.2.2- Fuel oiller 38
2.2.3- Fuel oillerin sakıncaları 40
2.2.3.1- Depolama sorunları 40
2.2.3.2- Yüksek sıcaklık korrozyonu 40
2.2.3.3- Alçak sıcaklık korrozyonu 40
2.2.3.4- Aşındırıcı tanecikler (partiküller) 41
2.2.3.5- Yakıt bakterileri 41
2.2.4- Fuel oillerin özellikleri 42
2.2.4.1- Viskozite 42
2.2.4.2- Son analiz 42
2.2.4.3- Sıvı yakıtların ısı değerleri 43
2.2.4.3a- Sıvı yakıtların üst ısı değerleri 43
2.2.4.3b- Sıvı yakıtların alt ısı değerleri 44
2.2.4.4- Yoğunluk 46
2.2.4.5- Sıvı yakıtların yanma özellikleri 46
2.2.4.6- Akma noktası 47
2.2.4.7- Su ve tortu 47
2.2.4.8- Karbon artıkları 48
2.2.4.9- Kül içeriği 49
2.2.4.10- Asfaltenler 50
2.2.4.11- Kül içeriği 51
2.2.4.12- Katalitik partiküller 51
2.3- Yanma 52
2.3.1- Sıvı yakıtların yanmasında kimyasal tepkimeler 52
2.3.2- Sıvı yakıtlar için gerekli kuramsal hava miktarı 55
2.3.2.1- Fazla hava katsayısı 58
2.3.3- Azot oksitleri veya nitrik oksitler 60
2.3.3.1- Isıl (termik) NOx 60
2.3.3.2- Yakıt NOx’i 61
2.3.3.3- Normalden küçük miktarda fazla hava 61
2.3.3.4- Servis dışı börnerler 62
2.3.3.5- NOx’lerin çevre ve insan sağlığına etkileri 62
2.3.3.6- Asit yağmurları 62
2.3.3.7- Partikül maddeler 63
2.3.4- Buhar tesislerinde NOx emisyonu denetimi 63
2.3.4.1- Katalitik olmayan azaltma teknolojisi 63
2.3.4.2- Katalitik azaltma teknolojisi 64
2.4.4- Kükürt oksitleri 66
2.4.5- Kükürt dioksitlerin kontrolu 67
2.4.6- Partikül maddeler 67
2.5- Fazla hava katsayısı 1’den büyük olduğunda yanma ürünleri 68
2.5.1- Fazla hava katsatısı 1’den büyük olduğunda kuru yanma ürünleri 70
2.5.2- Yeterli olmayan hava ile yanma 72
2.6- Yanma sıcaklığı 72
2.7- Ocak sıcaklığı 73
2.7.1- Yüksek ocak sıcaklığının sağlanması 74
2.7.2- Ocak sıcaklığının hesaplanması 74
2.7.3- Sayısal örnekler 76
2.7.3.1- Sayısal örnek 1 76
2.7.3.2- Sayısal örnek 2 76
2.7.3.2a- Gerçek hava ve duman gazı miktarı 77
2.7.3.2b- Teorik gaz miktarı 77
2.7.3.2c- Alt ısı değeri 78
2.7.3.2d- Ocak sıcaklığı 78
2.8- Buhar kazanlarında yakıt tüketimi 78
2.9- Sayısal örnek 3 80
2.10- Sayısal örnek 4 82
2.11- Sayısal örnek 5 82
2.12- Gaz yakıtlar 83
2.12.1- Doğal gaz 83
2.12.2- Petrol gazı 85
2.12.3- Kömürden elde edilen gaz yakıtlar 85
2.12.3.1- Kok fırını gazı 85
2.12.3.2- Yüksek fırın gazı 85
2.12.3.3- Su gazı 85
2.12.3.4- Endüstri gazı 86
2.12.3.5- Gazsızlaştırma yan ürünleri 86
2.13- Gaz yakıtlarda yanma 87
2.13.1- Minimum oksijen miktarı 88
2.13.2- Teorik hava miktarı 88
2.14- Buhar kazanlarında kayıplar 89
2.15- Buhar kazanlarında verim 91
2.15.1- Kazan genel verimi 91
2.15.2- Ocak verimi 92
2.15.3- Isıtma yüzeyi verimi 92
2.16- Börner kontrol sistemleri 92
2.16.1- El ile denetleme 93
2.16.2- El ile uzaktan otomatik kontrol 93
2.16.3- Otomatik kontrol 93
2.17- Isı aktarımı veya ısı transferi 94
2.17.1- İletim ile ısı aktarımı 94
2.17.1.1- Düz bir saç veya duvardan ısı geçişi 95
2.17.1.2- Birleşik duvardan iletimle ısı geçişi 95
2.17.1.3- İnce ve homojen bir silindirden iletimle ısı geçiş 97
2.17.1.4- Birleşik bir silindirden ısı geçişi 98
2.17.1.5- Küresel bir duvardan ısı geçişi 100
2.17.1.6- Taşınımla ısı geçişi 101
2.17.1.7- Isıl ışınım ile ısı geçişi 101
2.17.2- Toplam ısı geçişi 102
2.17.2.1- Düz bir duvar ile toplam ısı aktarımı 103
2.17.2.2- Silindirik duvardan toplam ısı transferi 105
2.17.2.3- Küresel bir duvardan ısı geçişi 108
2.17.2.4- Kanatlı (finli) yüzeylerden ısı geçişi 109
2.17.2.5- İki duvar arasındaki sıvı katmanından ısı aktarımı 111
Sayısal örnek 1 113
Sayısal örnek 2 114
Kaynakça 115
BÖLÜM 3 BUHAR ÜRETİMİ ve BUHAR TERMODİNAMİĞİ 117-133
3.1- Bar üretimi 119
3.2- Su buharı (stim) 120
3.3- Termodinamik çevrimler 122
3.3.2- Rankin çevrimi 124
3.3.3- Rihiyterli çevrim 126
3.3.4- Rejeneratif çevrim 127
3.3.5- Entropi diyagaramı 128
3.3.5.1- Mutlak sıcaklık-entropi (TS) diyagramı 128
3.3.5.2- Entalpi-entropi (hS) dişyagramı 130
3.3.5.3- TS ve hS diyagramlarının kıyaslanması 132
Kaynakça 132
BÖLÜM 4 ALEV ve DUMAN BORULU KAZANLAR 135-154
4.1- Genel 137
4.2- Alev ve duman borulu kazanlar 137
4.2.1- Ters alev borulu kazanlar 140
4.3- Alev borulu kazanların bileşenleri 141
4.3.1- Kazan zarfı ve aynaları 141
4.3.2- Külhanlar 142
4.3.3- Cehennemlikler 144
4.3.4- Alev ve payanda boruları 145
4.3.5- Payandalar 147
4.3.6- Duman sandığı 147
4.3.7- Baca yolu (apteyk) 148
4.3.6- Baca 148
4.4- Egzoz gazı ısısından yararlanma 149
4.4.1- Buhar üretimi 149
4.4.1.1- Alev borulu atık ısı kazanları 149
Kaynakça 152
BÖLÜM 5 SU BORULU GEMİ KAZANLARI 155-260
5.1- Genel 157
5.2- Su borulu kazanların türleri 158
5.2.1- Kalın su borulu heder türü kazanlar 158
5.2.2- İnce su borulu heder türü kazanlar 159
5.3- Dram türü kazanlar 162
5.3.1- Üç dramlı kazanlar 162
5.3.1.1- Disüperhiyter 164
5.3.2- İki dramlı /D türü) kazanlar 167
5.4- Alev ve su borulu kazanlar 174
5.5- Yardımcı kazanlar 175
5.5.1- Alev borulu atık ısı kazanları 176
5.5.2- Su borulu atık ısı kazanları 176
5.5.2.1- Doğal çekimli atık ısı kazanları 177
5.5.2.2- Cebri çekimli atık ısı kazanları 178
5.5.2.3- Paket kazanlar 180
5.6- Su borulu kazanların bileşenleri 180
5.6.1- Dramlar 181
5.6.1.1- Buhar dramları 181
5.6.1.2- Su dramları 185
5.6.2- Hederler 185
5.6.3- Su boruları 187
5.6.4- Ocaklar 188
5.7- Su borulu kazanlarda kullanılan ısı alıp vericiler 189
5.7.1- Süperhiyter 190
5.7.1.1- Radyan süperhiyter 192
5.7.1.2- Konveksiyon süperhiyter 193
5.7.1.3- Birleşik veya kombine süperhiyterler 194
5.7.2- Süperhiyter sıcaklığının denetlenmesi 194
5.7.2.1- Damper veya deflektör 194
5.7.2.2- Yardımcı börner 195
5.7.2.3- Atemperatör 195
5.7.2.4- Süperhiyter kondenseri 197
5.7.2.5- Ayrı fayraplı süperhiyter 197
5.7.2.6- Su püskürtme sistemi 197
5.7.2.7- Disüperhiyter 197
5.7.3- Süperhiyterin temizliği 197
5.8- Ekonomayzer 198
5.8.1- Ekonomayzerlerin operasyonu 201
5.9- Hava ısıtıcısı (erhiyter) 202
5.9.1- Hava ısıtıcılarının sınıflandırılması 203
5.9.1.1- Borulu hava ısıtıcıları 203
5.9.1.2- Levha türü hava ısıtıcıları 205
5.9.1.3- Lüngjtröm hava ısıtıcıları 206
5.9.1.4- Stim serpantinli hava ısıtıcıları 206
5.9.2- Hava ısıtıcılarının bakımı 208
5.9.3- Hava ısıtıcılarında hava kaçakları 209
5.10- Cebrî dolaşımlı kazanlar 209
5.11- Sulzer’in tek borulu kazanı 210
5.12- Fuel oil ile fayraplı su borulu kazanlarda ön hazırlık 210
5.12.1- Bloverlerin hazırlanması 211
5.12.2- Isıtma borularının kullanımı 211
5.12.3- Yakıt ısıtıcılarının devreye alınması 211
5.12.4- Yanma için gerekli basınç 211
5.12.5- Fayrap ve kazanların devreye alınmaları 212
5.12.5.1- Atomizörlerin tutuşturulması 212
5.12.5.2- Börnerlerde çıtırdama 213
5.12.5.3- Ek börnerlerin yakılması 213
5.13- Akaryakıt yakan bir kazanın fayrabı 213
5.14- Verimli yakma yöntemleri 214
5.15- Üretilen buhar miktarı 214
5.15.1- Yakıt basıncının ayarlanması 214
5.15.2- Kullanılacak börnerlerin sayısı 214
5.15.3- Yükün değiştirilmesi 215
5.15.4- Basınç alanı 215
5.15.5- Hava ile yakıtın karıştırılması 215
5.15.6- Mekanik püskürtme yöntemi 217
5.15.7- İnce yakıt püskürtülmesi 217
5.15.8- Temiz atomizörlerin etkisi 218
5.15.9- Yakıt devrelerinde hava hücreleri 218
5.15.10- Gerekli oksijen miktarı 218
5.15.11- Tam yanma 218
5.15.12- Baca gazlarında kayıplar 219
5.15-13- Yanma sırasında ocağın görünüşü 219
5.15.13.1- Beyaz alev 219
5.15.13.2- Altın renkli alev 219
5.15.13.3- Aldatıcı durulukta hava 219
5.15.13.4- Duman göztergeleri 220
5.15.13.5- Yanma havasının sağlanması 220
5.15.13.6- Baca çekmesi veya baca draftı 221
5.15.14- Ocakta yakıt buharları 221
5.15.14.1- Kuvvetlendirilmiş draft operasyonu 222
5.15.14.2- Hava basıncındaki değişme 222
5.15.14.3- Hava kaçakları 223
5.15.14.4- Atomizör uçlarında kurum 223
5.15.14.5- Ocak konisi çok geniş 223
5.15.14.6- Ocak konisi açısı çok dar 224
5.15.14.7- Uygun ocak koni açısı 224
5.15.14.8- Atomizörlere itina 224
5.15.14.9- Streynerlerin temizliği 225
5.15.14.10- Akaryakıtın ısıtılması 226
5.15.14.11- Yakıtın sıcaklığı 226
5.15.14.12- Yakıtın tanklarda ısıtılması 226
5.16- Fuel oil ısıtıcıları 226
5.16.1- Fuel oil ısıtıcılarının operasyonu 227
5.16.2- Fuel oil ısıtıcılarında su 227
5.16.3- Fuel oil ısıtıcılarında yakıt kaçakları 228
5.16.4- Fuel oil ısıtıcılarının denenmesi 228
5.16.5- Fuel oil ısıtıcılarının temizlenmesi 228
5.17- Tanklardaki ısıtma borularının denetlenmesi 229
5.18- Yakıt sayaçları 230
5.19- Duman 230
5.19.1- Yeterli olmayan hava 230
5.19.2- Beyaz duman 230
5.19.3- Borularda aşırı kurum 230
5.19.4- Borularda sert karbon birikintileri 230
5.20- Ocaklarda yakıt birikintisi 231
5.21- Atomizörler için meşale kullanılması 231
5.22- Atomizörleri yakma sırası 231
5.23- Hızlı buhar tutulmasından kaçınma 231
5.24- Ağır yakıtla fayrap 232
5.25- Kazanın söndürülmesi 232
5.26- Hava klapelerinin kapatılması 233
5.27- Hava basıncının sürdürülmesi 233
5.28- Su seviyesinin düzenlenmesi 233
5.29- Atomizrlerin çıkarılması 233
5.30- Fuel oille fayraplı kazanların ocak tepmesi 234
5.30.1- Ocak tepmelerine karşı alınacak önlemler 234
5.31- Akaryakıt yangınlarına karşı önlemler 235
5.32- karyakıt yangınları ile savaş 235
5.33- Bloverlerin (kazan körüklerinin) kullanımı 236
5.34- Fuel oil ısıtıcılarında kaçaklar 236
5.35- Fuel oilde su 236
5.36- Gemiye yakıt alınması 237
5.37- Çıtırdamayı önleme 237
5.38- Dinlendirme tanklarında su 237
5.39- Tıkalı atomizörler 237
5.40- Servis pompalarında emmenin kaybolması 237
5.41- Kazan dairelerinde aydınlatma 238
5.42- Ocak duvarlarından tuğla düşmesi 238
5.43- Buhar kazanlarının kapatılma ve korunmaları 238
5.44- Buhar kazanlarının elleçlenmesinde dikkat edilecek noktalar 239
5.45- Kazanların korunması 240
5.45.1- Kazanları su ile dolu olarak korunmaları 240
5.45.2- Kazanların kuru olarak korunmaları 241
5.46- Sahilden buhar alınması 242
5.47- Yakıt devreleri 242
5.47.1- Fuel oil ile fayraplı kazanların yakıt devreleri 242
5.48- Fuel oil devrelerinin donanımları 244
5.48.1- Fuel oil devrelerinin bileşenleri 245
5.48.1.1- Fuel oil tankları ve bunların donanımları 245
5.48.1.2- Fuel oil pompaları 248
5.48.1.3- Fuel oil pompası regülâtörü 251
5.49- Buhar kazanlarının hava sistemleri 253
5.49.1- Doğal baca çekmesi 253
5.49.2- Zorlu baca çekmesi 254
5.49.2.1- Kuvvetlendirilmiş baca çekmesi 254
5.49.2.2- Aspiratörlü baca çekmesi 256
5.50- Hava sistemi donanımları 256
5.50.1- Hava bloverleri 256
5.50.2- Draft geyiç 258
Kaynakça 259
BÖLÜM 6 BUHAR KAZANLARININ DONANIMLARI 261-308
6.1- Genel 263
6.2- Buhar kazanlarının donanımları 263
6.2.1- Emniyet valfları 265
6.2.1.1- Yığma deneyi 269
6.2.2- Basınç giderme valfleri 269
6.2.3- Ana stim stop valf 269
6.2.4- Yardımcı stim stop valf 272
6.2.5- Tesviye şişeleri 272
6.2.6- Su kolonları 277
6.2.7- Tecrübe muslukları 277
6.2.8- Besleme suyu regülâtörleri 278
6.2.8.1- Şamandralı besleme suyu regülâtörü 278
6.2.8.2- Robot regülâtörü 278
6.2.8.3- Isıl (termik) regülâtörler 280
6.2.9- Blof valfı ve kazanların boşaltılması 283
6.2.10- Yüzey blof valfi 284
6.2.11- Salinometre valfi ve salinometre 286
6.2.12- Ana fidstop valf 288
6.2.13- Yardımcı fidstop valf 289
6.2.14- Ana fidçek valf 289
6.2.15- Yardımcı fidçek valf 291
6.2.16- Hava musluğu (valfi) 291
6.2.17- Basınç ölçerler 292
6.2.17.1- Preşer geyiç 293
6.2.17.2- Vakum geyiç 293
6.2.17.3- Kampavunt geyiç 293
6.2.17.4- Körüklü basınç göstergeleri 293
6.2.17.5- Meyilli manometre 295
6.2.18- Beli tapası 296
6.2.19- Dolaşım hızlandırıcı 296
6.2.20- Duman göstergesi 297
6.2.21- Kurum üfleme donanımı 299
6.2.22- Ocak periskopu 302
6.2.23- Termokup veya pirometreler 302
6.2.24- Kimyasal madde valfleri 303
6.2.25- Alev tarayıcı 304
6.2.26- Baca gazı analiz cihazları 304
6.2.26.1- Karbon dioksit kayıt ediciler 304
6.2.26.2- Orsat cihazı 306
Kaynakça 308
BÖLÜM 7 BUHAR KAZANLARINDA OLUŞABİLECEK ARIZALAR 309-358
7.1- Giriş 311
7.2- Dış yüzeylerin bakımı 311
7.3- Kazan keyslerinin (zarflarının) sızdırması 311
7.4- Külhan çökmesi 312
7.5- Cehennemlik tavanında çökme 314
7.5.1- Emniyet tapaları 315
7.6- Ocak duvarlarının kurutulması 316
7.7- Kazan borularının bakımı 317
7.7.1- Kazan borularının tapalanması 317
7.7.1.1- Alev borulu kazanlarda boruların tapalanması 317
7.7.1.2- Su borulu kazanlarda boruların tapalanması 318
7.7.2- Su borularının değiştirilmesi 319
7.7.2.1- Boru ağızlarının şişirilmesi 320
7.7.3- Skoç kazanlarında boru değiştirilmesi 321
7.7.4- Boru aynalarında çatlak 322
7.8- Kazan saçlarının onarımı 323
7.8.1- Sızdıran perçinlerin onarımı 323
7.8.2- Perçin deliklerinin çevrelerindek çatlaklar 323
7.8.3- Kazan saçında karıncalanma 324
7.9- Köpürme ve kaynama 324
7.9.1- Kazan kaynaması 324
7.10- Buhar kazanlarının kaynatılması 325
7.11- Kimyasal temizeleme yöntemleri 327
7.11.1- Dolaşım yöntemi 328
7.11.2- Çözücü ile doldurma yöntemi 330
7.11.3- Çözücüler 332
7.11.4- Kışır veya kazantaşı 333
7.11.5- İnhibitör ve yavaşlatıcılar 333
7.11.6- Temizlik hazırlığı 335
7.12- Mekanik temizleme işlemi 335
7.12.1- Skoç kazanlarında mekanik temizlik 335
7.12.2- Su borulu kazanlarda mekanik temizlik 336
7.13- Süperhiyter, rihiyter ve buhar borularının kimyasal temizliği 337
7.14- Çözücülerin atıkları 339
7.15- Hidrostatik deneyi 339
7.16- Ana buhar devresinde onarımlar 341
7.17- Kazan onarımı için onay 341
7.18- Kazanlarda hasar ve denetim 341
7.18.1- Korrozyon 341
7.18.1.1- Düzgün korrozyon 342
7.18.1.2- Karıncalanma (piting) atağı 342
7.18.1.3- Galvanik atak 343
7.18.1.4- Hidrojen atağı 343
7.18.1.5- Stres korrozyonu çatlağı 345
7.18.1.6- Asit atağı 345
7.18.1.7- Korrozyon yorulması 345
7.18.1.8- Erozyon-korrozyon 345
7.18.1.9- Bakterilerin endüklediği korrozyon 346
7.18.1.10- Kazanlarda korrozyon mekanizmasının özeti 346
7.18.1.1- Kazanlarda ısıl gerilmeler 346
7.19- Alev borulu kazanların sürveyi 350
7.20- Su borulu kazanların sürveyi 354
Kaynakça 358
BÖLÜM 8 KAZANLARDA KORROZYON, SU ISLAHI ve DENEYLERİ 359-414
8.1- Genel 361
8.2- Korrozyon 361
8.3- Buhar kazanlarında korrozyon 362
8.3.1- Doğrudan kimyasal etki ile korrozyon 362
8.3.2- Elektro-kimyasal etki ile korrozyon 362
8.3.3- İyonlaşma 362
8.3.4- pH değerinin önemi 365
8.4- Korrozyon sonuçları 367
8.4.1- Genel aşınma 367
8.4.2- Karıncalanma (piting) 368
8.4.3- Korrozyon yorulması 368
8.4.4- Gerilme ya da stres yorulması 369
8.4.5- Kostik çatlama 369
8.4.6- Kostik korrozyon 369
8.4.7- Hidrojen atağı 369
8.4.8- Yüksek sıcaklık korrozyonu 370
8.4.9- Gaz tarafı korrozyonu 370
8.5- Kışır oluşumu 370
8.6- Deniz suyundaki çözünmüş katılar 371
8.6.1- Kalsiyum bikarbonat 371
8.6.2- Kalsiyum sülfat 372
8.6.3- Mağnezyum bikarbonar 372
8.6.4- Mağnezyum klorür 372
8.6.5- Mağnezyum sülfar 373
8.6.6- Sodyum klorür 373
8.7- İçme sularında bulunan çözünmüş katılar 373
8.7.1- Sertlik veren tuzlar 374
8.7.2- Sertlik oluşturmayan tuzlar 375
8.8- Silikatlar 375
8.9- Karbon dioksit 375
8.10- Hidrojen 376
8.11- Dış korrozyon 376
8.12- Besleme suyu sistemlerinde paslandırıcı etkiler 376
8.12.1- Grafitsizleştirme 377
8.12.2- Çinkosuzlaştırma 377
8.12.3- Dökülme 377
8.12.4- Amonyak korrozyonu 377
8.13- Besleme suyunun ıslahı 378
8.13.1- Dış ıslah 378
8.13.1.1- Mekanik ıslah 378
8.13.1.2- Kimyasal ıslah 378
8.14- Kazan suyu ıslahı 379
8.14.1- Alçak basınçlı kazanlarda soda-kireç uygulaması 379
8.14.2- Kostik soda ıslahı 380
8.14.3- Orta basınçlı alev borulu kazanlarda ıslah 381
8.14.4- Su borulu kazanlarda iç ıslah 381
8.14.5- Orta ve yüksek basınçlı su borulu kazanlarda ıslah 382
8.14.6- Yüksek ve süper yüksek basınçlı jazanlarda ıslah 382
8.14.6.1- Çözünmüş gazların giderilmesi 383
8.14.6.2- Mekanik havasızlandırma 383
8.14.6.3- Kimyasal yöntemlerle oksijen giderme 385
8.14.6.3a- Sodyum sülfit 385
8.14.6.3b- Hidrazin 385
8.14.6.4- Nötrleştirici aminler 386
8.14.6.5- Katman (film) yapıcı aminler 387
8.14.6.6- Köpük önleyiciler 387
8.15- Kazanlar için su ıslah önerileri 387
8.16- Pıhtılaştırıcılar 389
8.17- Kostik gevrekliğin önlenmesi 389
8.18- Serviste olmayan kazanlar 390
8.19- Yeni kazanların temizlenmesi 390
8.20- Kimyasal ıslahın uygulama ve denetimi 390
8.21- Güvenlik önlemleri 391
8.21.1- Başlangıç dozajı 391
8.21.2- Buhar üretimi sırasındaki dozaj 391
8.22- Kazan suyu deneyleri 391
8.22.1- Salinometre 392
8.22.2- Turnusol kâğıdı 393
8.22.3- Alkalinlik 393
8.22.3.1- Fenolftaleyn aklalinliği 393
8.22.3.2- Toplam alkalinlik 395
8.22.3.3- Kostik alkalinlik 395
8.23- Klorür deneyi 395
8.24- Sülfit deneyi 396
8.25- Fosfat deneyi 396
8.26- Sertlik deneyi 397
8.27- pH deneyi 397
8.27.1- Kolorometrik yöntem 397
8.27.2- Elektrolitik yöntem 397
8.28- Çözünmüş oksijen deneyi 398
3.29- Toplam çözünmüş katılar 399
8.29.1- Hidrometre 399
8.29.2- Elektriksel iletkenlik ölçer 399
8.30- Hidrazin deneyi 400
8.31- Evaporeyterlerde kışırın önlenmesi 400
8.31.1- Demir klorür 400
8.31.2- Sodyum peroksit 400
8.31.3- Polielektrolit 401
8.31.4- Evaporeyterlerde kışırın giderilmesi 401
8.31.5- Minerâlsizleştirme ıslahı 401
8.31.5.1- Katyon değiştirici reçineler 401
8.31.5.2- Anyon değiştirici reçineler 402
8.31.5.3- Karışık yataklı değiştiriciler 401
8.31.5.4- Yeniden doldurma ve şarjetme 402
8.32- Kazan sularının kirlenme nedenleri 402
8.32.1- Deniz suyunun oluşturduğu kirlenme 402
8.32.2- Fuel oil ve yağlama yağları tarafından oluşturulan kirlenme 402
8.32.3- Pas önleyici veya koruyuculardan kirlenme 403
8.32.4- Çözünmüş oksijenin oluşturduğu kirlenme 403
8.32.5- Korrozyon ürünleri tarafından oluşturulan kirlenme 403
8.32.6- Su ıslah kimyasallarından gelen kirlenme 403
8.32.7- Sahilden alınan sulardakş minerâllerden gelen kirlenme 403
8.33- Kazan suları problemleri 404
8.33.1- Su tarafı birikintileri 404
8.33.1.1- Çamur 405
8.33.1.2- Yağ 406
8.33.1.3- Kışır veya kazan taşı 408
8.33.1.4- Korrozyon birikintileri ve yüksek sıcaklık oksitleri 410
8.34- Su tarafı korrozyonu 411
8.34.1- yerel karıncalanma 412
8.34.2- Genel korrozyon 412
8.35- Su yürümesi 413
Kaynakça 414
BÖLÜM 9 KAZAN DAİRELERİNDE ACİL İŞLEMLER 415-429
9.1- Genel 417
9.2- Su düzeyinin kontrolundaki arızalar 418
9.2.1- Alçak su seviyesi 418
9.2.2- Yüksek su seviyesi 419
9.3- Besleme suyu pompası arızaları 419
9.3.1- Ana besleme suyu pompası arızası 420
9.3.2- Emercensi besleme suyu pompası arızası 420
9.3.3- Besleme suyu pompasında emmenin kaybolması 421
9.3.4- Alçak besleme suyu basıncı 421
9.4- Fuel oil sistemi arızaları 422
9.4.1- Fuel oil ısıtıcılarının dreynlerinde su 422
9.4.2- Fuel oilde su 422
9.4.3- Fuel oil pompasında emmenin kaybolması 423
9.4.4- Fuel oil servis pompasında arıza 424
9.4.5- Büyük fuel oil kaçakları 424
9.5- Ocak tepmesi 425
9.6- Ocak duvarlarında hasar 426
9.7- Kazanın basınçlı kısımlarında hasar 426
9.8- Kazan tesviye şişelerinde hasar 427
9.9- Yangınlar 427
9.9.1- Yangına karşı önlemler 428
9.9.2- Yangın savunma işlemleri 428
9.9.3- Sintinelerde yangın 428
BÖLÜM 10 İŞLETMEYE AİT ÇÖZÜMLER ve
GİDERİLME OLANAKLARI 432-465
10.1- Genel 433
10.2- Kazan kapasitesi 433
10.2.1- Kazan kapasiesindeki sınırlamalar 433
10.2.1.1- Yanma için uç noktası 434
10.2.1.2- Su yürümesi için uç noktası 434
10.2.1.3- Su dolaşımı için uç noktası 435
10.3- Kazanın tam yük ve aşırı yük miktarı 435
10.4- Kazan operasyonlarının denetlenmesi 435
10.5- Sorunlar ve sorunları giderme klavuzu 436
10.6- Birikintiler ve sorunlar 436
10.6.1- Aşırı miktarda fazla hava 437
10.6.2- Alçak besleme suyu sıcaklığı 437
10.6.3- Hatalı yakma düzeni 438
10.6.2- Karışık ölçülerdeki püskürtme pleytlerinin kullanımı 438
10.6.5- Hatalı impeler durumu veya pozisyonu 438
10.6.6- Çok fazla yakıtın yakılması 438
10.6.7- Yakıt çok viskoz 439
10.6.9- Sistem düzenli çalışmıyor 439
10.6.10- Buhar üretim yüzeyleri kirli 430
10.6.11- Fazla sayıda tapalı su borusu 439
10.6.12- Kirli ekonomayzer yüzeyi 439
10.6.13- Kaçıran desüperhiyter boruları 439
10.6.14- Su perdesi borularının bafılları çok uzun 440
10.7- Süperhiyterlerin aşırı ısınması 440
10.7.1- Yeterli olmayan buhar akımı 441
10.7.2- Buhar talebinin anî olarak azalması 441
10.7.3- Aşırı fazla hava 441
10.7.4- Hatalı sıcaklık ölçüm cihazları 441
10.7.5- Kirli süperhiyter yüzeyleri 441
10.7.6- Kaçıran desüperhiyter boruları 442
10.7.7- Çarpılmış su perdesi boru bafılları 442
10.7.8- Aşınmış superdesi boru bafılları 442
10.8- Düşük süperhiyter çıkış sıcaklığı 442
10.8.1- Yeterli olmayan hava 443
10.8.2- Yanlş börner düzenlemesi 443
10.8.3- Fuel oil çok akıcı 443
10.8.4- Karışık püskürtme pleytleri 443
10.8.5- Yüksek besleme suyu sıcaklığı 443
10.8.6- Yeterli olmayan yakıt püskürtülmesi 444
10.8.7- Hatalı sıcaklık ölçüm cihazları 444
10.8.8- Yardımcı egzoz devresinde alçak basınç 444
10.8.9- Kondensere fazla buhar boşaltılması 444
10.8.10- Tesis gereği gibi düzenli değil 444
10.8.11- Kaçıran desüperhiyter boruları 444
10.8.12- Kirli süperhiyter yüzeyleri 445
10.8.13- Kazan iç ve dış keysinin kaçırması 445
10.8.14- İmpelerin uygun olmayan durumu 445
10.8.15- Çok sayıda süperhiyter borusunun tapalı oluşu 445
10.8.16- Aşınmış su perdesi boru bafılları 445
10.8.17- Çok az süperhiyter borusunun donatılması 445
10.8.18- Çok sayıda su perdesi borusunun donatılması 446
10.9- Süperhiyter çıkış sıcaklığının anî olarak düşmesi 446
10.9.1- Su yürümesi 446
10.9.2- Su perdesi boruları bafılında arıza 446
10.10- Makineye su yürümesi 446
10.10.1- Yüksek su düzeyi 446
10.10.2- Kazan suyunun kirlenmesi 447
10.10.3- Buhar dramının iç bölümlerinde hasar 447
10.11- Alçak besleme suyu sıcaklığı 447
10.12- Baca gazı sıcaklığı yüksek 447
10.12.1- Aşırı miktarda fazla hava 447
10.12.2- Gaz pasajlarında ikincil hava 448
10.12.3- Alev ve su tarafları yüzeylerinin kirli olması 448
10.13.4- Hatalı kontrol cihazları 449
10.14- Yüksek besleme suyu tüketimi 449
19.14.1- Sintineye dreynlerin değiştirilmesinde hata 450
10.14.2- Arızalı buhar kapanları 450
10.14.3- Sızdıran emniyet valfleri 450
10.14.4- Kazan borusunda küçük bir kaçak 450
10.14.5- Süperhiyter boru yuvalarında kaynak çatlağı 450
10.14.6- Ekonomayzer kaçakları 450
10.14.7- Süperhiyter el deliklerinden kaçaklar 451
10.14.8- Su dramı ve heder el deliklerinde kaçaklar 451
10.14.9- Yardımcı makinede arıza 451
10.14.10- Buhar veya su kaçakları 451
10.15- Kazan kimyasallarının yetersizliği 451
10.15.1- Koruyucuların giderilmesindeki hata 452
10.15.2- Besleme suyunun kirlenmesi 452
10.15.3- Kaçıran desüperhiyter boruları 452
10.15.4- Kaçıran kazan borusu 452
10.15.5- Diğer su ve buhar kaçakları 452
10.16- Kazan ve besleme suyunda çözünen oksijen 452
10.16.1- Kazanın soğuk su ile doldurulması hatası 453
10.16.2- Havasızlandırma ısıtıcı ve kazanda yağ 453
10.16.3- Havasızlandırma ısıtıcısında arızalar 453
10.17- Havasızlandırma ısıtıcı ve kazanda yağ 453
10.17.1- Yağlama yağı kaçakları 454
10.17.2- Fuel oil kaçağı 454
10.18- Yanma gazlarının kazan dairesine girmesi 454
10.18.1- İç keysin sızdırması 454
10.18.2- Kurum üfleme donanımı keysinin sızdırması 454
10.18.3- Ekonomayzer dreyn devresinin sızdırması 455
10.19- Kazanın türlü kısımlarında kurum 455
10.19.1- Yanlış viskozite, basınç ve sıcaklık 455
10.19.2- Hava basıncı ve püskürtme plwyti ilişkisi 455
10.19.3- İmpelerin hatalı durumu 456
10.19.4- Atomizör donatımının hatalı yapılması 456
10.19.5- Arızalı püskürtme pleytleri ve memeler 456
10.19.6- Fuel oilde su 456
10.19.7- Börnerin yanlış ayarlanması 457
10.19.8- Kayıp ve kısmen kapalı hava kapıları 457
10.19.9- Börner konisi açıklıklarında arızalar 457
10.19.10- Kurum üfleme kemlerinin yanlış ayarı 457
10.19.11- Atomizörlerin çekilmesinde hata 457
10.20- Yüksek fuel oil tüketimi 458
10.20.1- Buhar talebinin anî olarak değişmesi 458
10.20.2- Çok fazla veya çok az miktarda fazla hava 458
10.20.3- Hava basıncı ve püskürtme pleytleri arasındaki ilişki 459
10.20.4- Soğuk fuel oil 459
10.20.5- Aşırı ısıtılmış fuel oil 459
10.20.6- Börner arızaları 459
10.20.7- Kirli alev tarafı ve kirli su taraf yüzeyleri 460
10.20.8- Alçak besleme suyu sıcaklığı 460
10.20.9- Fuel oilde su 460
10.20.10- Buhar veya su kaçakları 460
10.20.11- Sızdıran keys veya zarflar 460
10.20.12- Çok sayıda yardımcı makine kullanılması 461
10.20.13- Fuel oil kaçakları 461
10.20.14- Aşırı besleme suyu basıncı 461
10.20.15- Ocak duvarlarında hasar 461
10.20.16- Yardımcı makinelerde arızalar 461
10.21- Özet 461
Yazarın basılı eserleri 467
Dizin 469
Gemiadamları sınav soruları 481