ÖNSÖZ
1972 yılında “Yüksek Denizcilik Okulu Mezunları Derneği” tarafından ve “Denizcilik Bankası Genel Müdürlüğünün” katkıları ile basımı gerçekleştirilen “Dizel Motorları” isimli kitabım, kısa sayılabilecek bir süre içinde tükendi. Bu nedenle ikinci baskı için hazırlıklarım başladı ve iki cilt şeklinde tasarladığım dizel motorlarının ilk kitabı, değiştirilmiş baskı biçiminde ve birinci cilt olarak gerçekleşti. Ancak; Dizel Motorlar 1, önceki dizel motorları kitabından içeriği ve konularının çeşitliliği bakımından bir hayli farklıydı. Birinci baskıya göre göze batan en önemli değişiklik, makinede titreşim, makine tesis etme ve işletme, serbest pistonlu makinele ve gaz türbinleri bölümlerinin, kitabımın bünyesinden çıkarılması oldu. Sözü edilen bölümlerden ilk ikisi 1980 yılında basımını gerçekleştirdiğim “İçten yanmalı gemi makineleri” isimli çeviri kitabımda ve son iki bölüm ise 1987 yılında basımını gerçekleştirdiğim “Gemi Makineleri” isimli telif eserimde yer aldı. Birinci cildin ardında aynı yıl, dizerl makinelerinin operasyon, bakım ve onarım bölümlerini kapsayan “Dizel Makineleri 2” kitabım da yayınlandı.
Doksanlı yıllarda Uluslararası Denizcilik Örgütü’nün önerileri ile hazırlanan ve uzakyol vardiya mühendisi/makinisti yetiştirmek üzere düzenlenen 7.04 sayılı model kurs, gemi makineleri operasyonu ve bakımı konularında 448 saatlik bir program geliştirdiğinden, “Dizel motorları cilt 1 ve 2’nin” yeniden düzenlenmesi gerekti. Bu nedenle zaten mevcudu kalmamış ve bir bölümü eskimiş olan kitaplarımı yeniden gözden geçirerek yayınlamam gerekti. Bu arada, ikinci cildin kapsamında olan bakım-tutum ve onarım yöntemleri, genişletilmiş olarak “Gemi makineleri operasyonu 2” isimli kitabımda yer aldı. Ayrıca “Gemi makineleri operasyonu 2” içinde yer alan “Endikatör diyagramları ve endikatör cihazları” bölümü, yerini “Yanma ürünleri ve çevre” bölümüne bıraktı. Sonuçta 1985 baskısına göre, içinden “Benzin motorları” bölümü çıkarılmış ve sadece dizel makinelerinin çalışma ilkeleri ve yapıları hakkında ayrıntılı bilgi bulunan kitap 1999 yılında gerçekleşti. Aradan geçen 10 yıl içinde, Güven Kitabevi tarafından bastırılan kitabımın mevcudu kalmadı ve yeni bir baskı yapılması gerekti.
İstanbul Teknik Üniversitesi Denizcilik Fakültesi Gemi Makineleri İşletme Mühendisliği böümünün dizel motorları müfredat programını da içerecek şekilde hazırlamış olduğum yeni “Dizel motorları” kitabı, kuşkusuz İTÜ Denizcilik Fakültesi dışında da gemi makineleri eğitimi yapan mühendis adayları, 7.04 ve 7.02’ye göre öğretim ve eğitim alan meslek yüksek okulları, denizcilik meslek liselerinin öğrencileri ve her kademedeki makine bölümü gemiadamlarına daha uzun yıllar yararlı olacaktır kanısındayım.
Çalışmalarımda broşür, makale, işletme kitabı veya katalog, poster vb.i gibi yayınlarından yararlandığım MAN B&W, Marquette, Woodward, Ingersol Rand, Nordberg, Fairbanks Morse, Enterprise, General Motors, Deutz, SKL, Sulzer, Brown Boweri, Doxford ve Lister, Götawerken, Alfa Laval, Wartzila, Mitsubishi ve Grandi Motori firmalarının ve kitabımın basımında her türlü katkıyı sağlayan “Birsen yayınevi”, Eren matbaası, kapak baskı işlerini yapan Volkan matbaası, montaj işlerini yapan Myra ajans ve mükemmel ciltler yapan Güven Mücellit yetkililerine içten teşekkürü bir borç bilirim.
Büyük bir boşluğ doldurmayı sürdüreceğine inandığım “Dizel Motorları” kitabımı sunmaktan kıvanç duyduğumu belirtiyor ve yararlı olmasını diliyorum,
Saygılarımla.
Fahrettin KÜÇÜKŞAHİN
İÇİNDEKİLER
BÖLÜM 1
Dizel motorları, tarihçe, sınıflandırma ve uygulama 9
BÖLÜM 2
Dizel makinelerinin çalışma ilkeleri 49
BÖLÜM 3
Süpürme yöntemleri ve süpürme havası pompaları 73
BÖLÜM 4
Süperşarj veya aşırı doldurma 101
BÖLÜM 5
Dizel makinelerinin hareketsiz parçaları 139
BÖLÜM 6
Dizel makinelerinin hareketli parçaları 177
BÖLÜM 7
Dizel makinelerinin yatakları 257
BÖLÜM 8
Valf veya süpap hareket mekanizması 285
BÖLÜM 9
Dizel makinelerinde yakıt püskürtme sistemleri 329
BÖLÜM 10
Gavörnör veya regülâtörler 381
BÖLÜM 11
Yakıtlar ve yanma 421
BÖLÜM 12
Yakıt sistemleri 467
BÖLÜM 13
Yağlama ve yağlama yağları 515
BÖLÜM 14
Dizel makinelerinde yağlama ve yağlama devreleri 561
BÖLÜM 15
Dizel makinelerinin soğutulması 617
BÖLÜM 16
Hava giriş sistemleri 659
BÖLÜM 17
Egzoz sistemleri 677
BÖLÜM 18
İlk hareket ve tornistan yöntemleri 713
BÖLÜM 19
Yanma ürünleri ve çevre 783