Önsöz-1
Teknolojinin ve rekabet koşullarının akıl almaz bir hızla geliştiği bu yüzyılda bütün ülkelerin önemle üzerinde durdukları ve giderek daha fazla kaynak ayırdıkları alan eğitim ve ar-ge çalışmalarıdır. Teknolojinin bu gelişme trendine paralel olarak sanayide kaliteyi en üst seviyeye çıkarmak ve kaliteyi müşteriye ücretsiz olarak sağlamak geleceğe ümitle ve sağlam adımlarla gitmek isteyen kuruluşların en önde gelen politikalarından bir tanesi olmuştur. Teknolojide ve kalitede en üst seviyeyi elde etmek bilgi ve eğitim ile mümkündür.
Geometrik toleranslar kitabımız başta otomotiv sektörü olmak üzere seri üretim ve montaj yapılan tüm sektörlerde hem tasarım, üretim ve kalite kontrol birimleri arasında hem de ana sanayi – yan sanayi arasında bir dil birliği sağlamak açısından yararlı bir çalışma olmuştur. Geometrik toleranslar özellikle son yıllarda yoğun olarak kullanılmaktadır. Hemen her teknik resimde en az bir geometrik toleransa rastlanmaktadır. Bu sebeple; geometrik toleranslar ana sanayiler tarafından vazgeçilmez olarak görülmekte ve yoğun olarak tasarımlarda (teknik resimlerde) kullanılmaktadır. İmalatçıların/yan sanayilerin müşteri teknik resimlerini tam ve eksiksiz olarak algılayabilmeleri müşteri memnuniyetini ve rekabet gücünü teknik bilgi üstünlüğü sayesinde artıracaktır. Bu kritik süreçte bilgiye önem veren ve bilgiye yatırım yapan şirketler bir adım önde olacaktır.
Kitabımızın temel amacı; başta otomotiv, savunma sanayi vb. hassas parça ve ürün imalatı yapan işletme çalışanlarına geometrik toleranslar hakkındaki bilgi verilmesi, yenilik ve gelişmelerin anlatılmasıdır. Özellikle mekanik parça imalatı yapan işletmelerde çalışan ve temel teknik resim eğitimlerini almış olan çalışanların işlerini daha iyi yapabilmeleri, ana sanayiden gelen resimleri daha iyi yorumlayıp hataya düşmemeleri için bu alandaki yenilikleri izlemeleri gerekmektedir. Özellikle hatasız ve hızlı montajın önemli olduğu sanayi alanlarında gerekli olan geometrik boyutlandırma ve toleranslandırma bilincinin oluşturulmasıdır. Bu kitap bir diğer amacı da geometrik toleransların kontrol metotlarının personele anlatılmasıdır.
Bu kitap; özellikle mekanik parça ve komponent üretimi yapan işletmelerde çalışan, üst düzey yöneticiler, üretim sorumluları, kalite yönetim sorumluları, tasarım mühendisleri, teknik ressamlar, konstrüktörler, formenler ve kalite kontrol elemanları, endüstri meslek lisesi öğrencileri, meslek yüksek okulu, fakülte ve mühendislik öğrencileri açısından yararlı görülmektedir.
Gelişen dünya rekabet koşullarında Türkiye’ye önemli bir katkı sağlayacağına inandığım bu çalışmamın ülkemiz için yararlı olmasını diler, yardımlarını esirgemeyen Nigar KURT’a, Mega Danışmanlık Temsilcilik ve Dış Tic.Ltd.Şti. ’nden Orkun Yalçın ve Gökhan Hankulu’na, Teknikel San.Tic.A.Ş. ‘den Roni Hasid ve Ali Aldemir’e, Jenoptik Germany Hommel-Etamic ‘den Benjamin Hogg’a teşekkür ederim.
Ömer KURT
İçindekiler
Önsöz-1 ………………………………………………………………………………………….…… 3
Önsöz-2 ………………………………………………………………………………………….…… 4
İçindekiler …………………………………………………………………………………..…..…… 5-8
Amaç ……………………………………………………………………………………………….… 9
Geometrik Toleransların Sembolleri ……………………………………………………….…….. 10
Form Toleransları ………………………………………………………........…………………….. 11
Konum Toleransları ……………………………………………………………………….......…... 11
Geometrik Toleransların Kullanıldığı Bazı Endüstri Kolları ……………………………………. 12
Sapmalar, Form Sapmaları …………………………………………………………………..…… 13-16
Form Sapmalarının Etkileri …………………………………………………………………….….. 17
Form Sapmaları Nasıl Oluşur? …………………………………………………………………… 18-19
Form Sapmaları Engellenebilir mi? …………………………………………………………….… 20
Geometrik Toleranslar Nasıl Ölçülür?
İleri Ölçüm Cihazları …………………………………………………………………………… 21-26
(Form Ölçüm Cihazları, 3D Ölçüm Cihazları, Optik Mil Ölçüm Cihazları,
Kontur Ölçüm Cihazları, Özel Ölçüm Cihazları, Elektronik Problu Ölçüm Sistemleri)
Basit Ölçüm Cihazları ………………………………………………………………….………. 27-28
Sabit Ölçü Mastarları ………………………………………………………………….………. 28-29
Yardımcı Ekipmanlar ………………………………………………………………….………. 29-30
Geometrik Toleranslar Hakkında Genel Bilgiler ……………………………………………...… 31
Tanımlar ……………………………………………………………………..………………..….… 32
Ek Semboller ……………………………………………………………..…………………….….. 33
Tolerans Çerçeveleri ………………………………………………………………………….…… 34
Toleranslı Elemanlar ……………………………………………………………………………… 35
Tolerans Bölgeleri ………………………………………………………………………………… 36-38
Referans ve Referans Seçimi ………………………………………………………………….… 39-43
Geometrik Toleranslandırmanın Teknik Resimde Belirtilmesi ………………………...……… 43-44
Sınırlayıcı Kurallar …………………………………………………………….…………………… 45-46
Teorik Tamlıktaki Ölçüler ……………………………………………………………………..…… 47
Değiştiriciler
En Çok Malzeme Koşulu MMC ……………………………….……………………….……… 48-53
En Az Malzeme Koşulu LMC ……………………………………….……………………….… 54
Elemanın Ölçüsüne Bakılmaksızın Koşulu ………………………..……………………….… 55
Örtü Prensibi ……………………………………………………………………………..…..… 55-56
Geometrik Toleranslar Genel Tablo ………………………………………………………….….. 57-59
Doğrusallık
Tanımlar, Açıklamalar ve Örnekler ……………………………………………………….…… 60-63
Üretilmiş Parçalarda Doğrusallık Hataları ……………………………………………….…… 63
Doğrusallık Sapmaların Görüldüğü Bazı iş Parçaları ………………………………….……. 64
Doğrusallık Sapması Ölçüm Prensibi ……………………………………………………..….. 64-68
Doğrusallık Sapması Nasıl Kontrol Edilir? …………………………………………………… 68-75
Hangi Değerlendirme Metodu Tavsiye Edilir? ………………………………………………… 76
Doğrusallık Toleransının Kullanım Hataları Nelerdir ………………………………..……… 76-77
Düzlemsellik
Tanımlar, Açıklamalar ve Örnekler …………………………………………………….…..… 78
Üretilmiş Parçalarda Düzlemsellik Hataları …………………………………………..…..… 78-79
Düzlemsellik Sapmaların Görüldüğü Bazı iş Parçaları ……………………………….……. 79
Düzlemsellik Sapması Ölçüm Prensibi …………………………………………………..….. 80
Düzlemsellik Sapması Nasıl Kontrol Edilir? ………………………………………………… 81-84
Hangi Değerlendirme Metodu Tavsiye Edilir? ………………………………………….…… 85
Düzlemsellik Toleransının Kullanım Hataları Nelerdir ………………………………..…… 85
Dairesellik
Tanımlar, Açıklamalar ve Örnekler …………………………………………………………… 86-87
Üretilmiş Parçalarda Dairesellik Hataları ………………………………………………….… 87
Dairesellik Sapmaların Görüldüğü Bazı iş Parçaları …………………………………….…. 87-88
Dairesellik Sapması Ölçüm Prensibi ………………………………………………………..... 88-89
Dairesellik Sapması Nasıl Kontrol Edilir? …………………………………………………… 89-94
Hangi Değerlendirme Metodu Tavsiye Edilir? ………………………………………….…… 94-95
Dairesellik Toleransının Kullanım Hataları Nelerdir …………………………………...….. 95
Silindiriklik
Tanımlar, Açıklamalar ve Örnekler …………………………………………………………… 96
Üretilmiş Parçalarda Silindiriklik Hataları …………………………………………….……… 96-97
Silindiriklik Sapmaların Görüldüğü Bazı iş Parçaları ……………………………….………. 97
Silindiriklik Sapması Ölçüm Prensibi ……………………………………………………….... 98
Silindiriklik Sapması Nasıl Kontrol Edilir? …………………………………………………… 99-100
Hangi Değerlendirme Metodu Tavsiye Edilir? …………………………………………….… 100-101
Silindiriklik Toleransının Kullanım Hataları Nelerdir ………………………………………… 101-102
Çizgi Biçimi
Tanımlar, Açıklamalar ve Örnekler …………………………………………………………… 103
Üretilmiş Parçalarda Dairesellik Hataları ……………………………………………..……… 104
Dairesellik Sapmaların Görüldüğü Bazı iş Parçaları …………………………………….…. 104
Dairesellik Sapması Ölçüm Prensibi ………………………………………………..……….. 105-106
Dairesellik Sapması Nasıl Kontrol Edilir? …………………………………………………… 106-108
Hangi Değerlendirme Metodu Tavsiye Edilir? ………………………………………….….… 108
Dairesellik Toleransının Kullanım Hataları Nelerdir ……………………………….…..…… 108-109
Yüzey Biçimi
Tanımlar, Açıklamalar ve Örnekler …………………………………………………………… 110
Üretilmiş Parçalarda Dairesellik Hataları …………………………………………….……… 111
Dairesellik Sapmaların Görüldüğü Bazı iş Parçaları ………………………………………. 111
Dairesellik Sapması Ölçüm Prensibi ………………………………………………….….….. 112-113
Dairesellik Sapması Nasıl Kontrol Edilir? ………………………………………………….… 113-115
Hangi Değerlendirme Metodu Tavsiye Edilir? …………………………………………..…… 115
Dairesellik Toleransının Kullanım Hataları Nelerdir ……………………………………..… 115-116
Açısal Bölge Daireselliği
Tanımlar, Açıklamalar ve Örnekler …………………………………………………………… 117-118
Üretilmiş Parçalarda Açısal Bölge Daireselliği Hataları ………………………………..…… 118
Açısal Bölge Daireselliği Sapmaların Görüldüğü Bazı iş Parçaları …………………….…. 118-119
Açısal Bölge Daireselliği Sapması Ölçüm Prensibi ……………………………………..….. 120
Açısal Bölge Daireselliği Sapması Nasıl Kontrol Edilir? ………………………………….… 121
Hangi Değerlendirme Metodu Tavsiye Edilir? ……………………………………………….. 121
Açısal Bölge Daireselliği Toleransının Kullanım Hataları Nelerdir ……………………….. 121
Konik Silindiriklik
Tanımlar, Açıklamalar ve Örnekler …………………………………………………………… 122-123
Üretilmiş Parçalarda Konik Silindiriklik Hataları ……………………………………..……… 123-124
Konik Silindiriklik Sapmaların Görüldüğü Bazı iş Parçaları ………………………….……. 124
Konik Silindiriklik Sapması Ölçüm Prensibi ……..………………………………………….. 124-125
Konik Silindiriklik Sapması Nasıl Kontrol Edilir? ………………………………………….… 125-126
Hangi Değerlendirme Metodu Tavsiye Edilir? ………………………………………..……… 126
Konik Silindiriklik Toleransının Kullanım Hataları Nelerdir ………………………………… 127
Paralellik
Tanımlar, Açıklamalar ve Örnekler ……………………………………………………….…… 128-134
Üretilmiş Parçalarda Paralellik Hataları …………………………………………………..…… 134
Paralellik Sapmaların Görüldüğü Bazı iş Parçaları ………………………………….………. 135
Paralellik Sapması Ölçüm Prensibi ……………………………………………………..…….. 135-137
Paralellik Sapması Nasıl Kontrol Edilir? ……………………………………………………… 137-142
Hangi Değerlendirme Metodu Tavsiye Edilir? ………………………………………...……… 143
Paralellik Toleransının Kullanım Hataları Nelerdir ………………………………….….…… 144
Diklik
Tanımlar, Açıklamalar ve Örnekler …………………………………………………….……… 145-149
Üretilmiş Parçalarda Diklik Hataları …………………………………………………………… 149
Diklik Sapmaların Görüldüğü Bazı iş Parçaları ………………………………………………. 150
Diklik Sapması Ölçüm Prensibi ……………………………………..…………………………. 150-151
Diklik Sapması Nasıl Kontrol Edilir? ……………………………….…………………………. 151-156
Hangi Değerlendirme Metodu Tavsiye Edilir? ……………………………………………….. 156
Diklik Toleransının Kullanım Hataları Nelerdir ………………………..……………………. 156-157
Eğim (Açısallık)
Tanımlar, Açıklamalar ve Örnekler …………………………………………………………… 158-161
Üretilmiş Parçalarda Açısallık Hataları ………………………………………………………. 162
Açısallık Sapmaların Görüldüğü Bazı iş Parçaları …………………………………………. 162
Açısallık Sapması Ölçüm Prensibi …………………………………………………………... 162-163
Açısallık Sapması Nasıl Kontrol Edilir? ……………………………………………………… 164
Hangi Değerlendirme Metodu Tavsiye Edilir? ………………………………………………. 165
Açısallık Toleransının Kullanım Hataları Nelerdir …………………………………………. 165
Pozisyon
Tanımlar, Açıklamalar ve Örnekler …………………………………………………………… 166-170
Üretilmiş Parçalarda Pozisyon Hataları ……………………………………………………... 171
Pozisyon Sapmaların Görüldüğü Bazı iş Parçaları ………………………………………… 171
Pozisyon Sapması Ölçüm Prensibi ………………………………………………………….. 172
Pozisyon Sapması Nasıl Kontrol Edilir? …………………………………………………….. 173-174
Hangi Değerlendirme Metodu Tavsiye Edilir? ………………………………………………. 174
Pozisyon Toleransının Kullanım Hataları Nelerdir ………………………………………… 174-175
Eş Merkezlilik – Eş Eksenlik
Tanımlar, Açıklamalar ve Örnekler …………………………………………………………… 176-177
Üretilmiş Parçalarda Eş Merkezlilik – Eş Eksenlilik Hataları ……………………………… 177
Eş Merkezlilik – Eş Eksenlilik Sapmaların Görüldüğü Bazı iş Parçaları …………………. 178
Eş Merkezlilik – Eş Eksenlilik Sapması Ölçüm Prensibi ………………………………….. 178-182
Eş Merkezlilik – Eş Eksenlilik Sapması Nasıl Kontrol Edilir? …………………………….. 182-187
Hangi Değerlendirme Metodu Tavsiye Edilir? ………………………………………………. 187
Eş Merkezlilik – Eş Eksenlilik Toleransının Kullanım Hataları Nelerdir …………………. 187-188
Simetriklik
Tanımlar, Açıklamalar ve Örnekler …………………………………………………………… 189-192
Üretilmiş Parçalarda Simetriklik Hataları ……………………………………………………. 192
Simetriklik Sapmaların Görüldüğü Bazı iş Parçaları ………………………………………. 193
Simetriklik Sapması Ölçüm Prensibi ………………………………………………………… 193-194
Simetriklik Sapması Nasıl Kontrol Edilir? …………………………………………………… 194-198
Hangi Değerlendirme Metodu Tavsiye Edilir? ………………………………………………. 198
Simetriklik Toleransının Kullanım Hataları Nelerdir ………………………………………. 199
Salgı
Tanımlar, Açıklamalar ve Örnekler …………………………………………………………… 200-204
Üretilmiş Parçalarda Salgı Hataları ………………………………………………………….. 204
Salgı Sapmaların Görüldüğü Bazı iş Parçaları …………………………………………….. 205
Salgı Sapması Ölçüm Prensibi …………………………………………….………………… 205-207
Salgı Sapması Nasıl Kontrol Edilir? …………………………………………………………. 207-213
Hangi Değerlendirme Metodu Tavsiye Edilir? ………………………………………………. 213
Salgı Toleransının Kullanım Hataları Nelerdir ……………………..………………………. 213-214
Salgı Toleransının Eş Merkezlilik ve Eş Eksenlilik ile Karşılaştırılması …………………. 214-215
Toplam Salgı
Tanımlar, Açıklamalar ve Örnekler …………………………………………………………… 216-218
Üretilmiş Parçalarda Toplam Salgı Hataları ………………………………………………… 218
Toplam Salgı Sapmaların Görüldüğü Bazı iş Parçaları ……………………………………. 219
Toplam Salgı Sapması Ölçüm Prensibi ……………………………………………………… 219-220
Toplam Salgı Sapması Nasıl Kontrol Edilir? ………………………………………………… 221-223
Hangi Değerlendirme Metodu Tavsiye Edilir? .………………………………………………. 223
Toplam Salgı Toleransının Kullanım Hataları Nelerdir ……………………………………… 223-224
Toplam Salgı Toleransının Silindiriklik ile Karşılaştırılması ………………………………… 224
Koniklik
Tanımlar, Açıklamalar ve Örnekler …………………………………………………………… 225-226
Üretilmiş Parçalarda Koniklik Hataları ……………………………………………………….. 226
Koniklik Sapmaların Görüldüğü Bazı iş Parçaları ………………………………………….. 226-227
Koniklik Sapması Ölçüm Prensibi ……………………………………………………………. 227-228
Koniklik Sapması Nasıl Kontrol Edilir? ………………………………………………………. 228-229
Hangi Değerlendirme Metodu Tavsiye Edilir? ………………………………………………. 229
Koniklik Toleransının Kullanım Hataları Nelerdir ………………………………………….. 230
Form Ölçüm Sisteminde Değerlendirme Metotları ……….………………..…………………… 231-233
Form Ölçüm Sisteminde Filtreleme ………….………………..…………………………………. 233-238
DIN ISO 2768 Genel Form ve Konum Toleransları
Form ve Konumlar İçin Toleranslar ………………….……………………..………………… 239
Doğrusallık Sapması İçin Tolerans Belirlenmesi ….……………………..………………… 240-241
Düzlemsellik Sapması İçin Tolerans Belirlenmesi ….…………………..…………………. 241-243
Diklik Sapması İçin Tolerans Belirlenmesi ….……………………..……………………….. 243-245
Simetriklik Sapması İçin Tolerans Belirlenmesi ….……………………..…………………. 245-248
Salgı Sapması İçin Tolerans Belirlenmesi ….……………………………………..……….. 248-250
Dairesellik Sapması İçin Tolerans Belirlenmesi ….……………………………...………… 250-253
Paralellik Sapması İçin Tolerans Belirlenmesi ….…………………………………….....… 253-255
Silindiriklik Sapması İçin Tolerans Belirlenmesi ….………………………………………… 255
Eş Merkezlilik ve Eş Eksenlilik Sapması İçin Tolerans Belirlenmesi ….…………………. 256
Geometrik Toleransların Faydaları ………………….……….………..………………………… 257-258
Yararlanılan Kaynaklar ………………….……….………………………...…………………….. 259
GEOMETRİK TOLERANSLAR Adlı Ürün Hakkında Yapılmış Yorumlar
KDV Dahil 20,00
TL İçin Ödeme Seçenekleri
