Asenkror} makinalar basıt yapıları ve az bakım gerektirmeleri nedeniyle sanayide yaygın olarak, "kullanılmaktadır.. özellikle mikro-elektronik teknolojisinin yol ; açtığı gerek güç elektroniğinde kullanılan elemanların çeşitlilik ve güçleri, ve gerekse mikro işlemci ve dijital işaret işleyicier (DSP) alanındakiri gelişmeler bu ; makinaların hız kontrol sistemlerindeki kullammını- daha da yaygınlaşmıştır Günümüzde bu makinalar ve sürme/kontrol devreleri; yurdumuzda da üret mektedir. Bu etkenieri gözönüne alarak bu yayının lisans/yüksek; -lisans düzeyindeki elektrik ve makina mühendis yüksek mühendis : adâyları için olduğu kadar, sürekli gelişen teknoloji nedeniyle sanayide çalışan mühendisler, içirı yararlı olmasırıa ;.çaba gösterilmiştir. ; Asenkron makinalâr ve kontrolu isimli kitabımız uzun yıllar öğrenci ve mühendislere elektrik makirıaları konusunda temel ve yardımcı kitap olarak hizmet eden ve Prof Dr. M. Kemal Sarıoğlu'nurı eseri olan Elektrik Makinalarının Temelleri-Asenkron Makinalar kitabı ve bu konuda yazılmış az sayıdaki diğer kitapladan farklı olarak, bu makinaların modellenmesi ve kontrolu konularına yeni ve modem bir bakış açisı sunmayı amaçlamaktadır
Gerek eğitim,. gerekse sanayi alanında - yıllarca deneyimle, oluşturulan bırikimin titizlikle aktarilmaya çalışıldığı bu kitap, 8 bölüm, bir Ek bölüm ve problemlerden oluşmuştur. 1. Bölüm asenkron makinalar tanıtılmış ve yapıları hakkında resmi ve şermalar kullanılarak bilgi verilmiştir. 2. Bölüm, bir fazlı, iki fazlı ve üç fazlı asenkron makinaların matematik modelleri ve sargılarına ayrılmıştır. 3. Bölümde, makinarın genel çalışma ilkesi, döner alan ve endüklenen moment kavram ve _ ifadeleri ele alınmış, makinaların boşta ve kısa devre çalışması ile fazör diyagramları ve makinaların sürekü şinüzoidal haldeki eşdeğer devresi ve parametrelerinderi bahsedilmiştir.
Yine bu bölümde örıemli karakteristikleri, daire diyagramları ve. çift kafesli asenkron makinalar ve eşdeğer devreleri de verilmiştir. 4. Bölüm asenkron generatörlere ve 'onların çok kullanıldığı rüzgar enerji sistemlerine ayrılmıştır. 5. Bölüm hem sincap kafesli, hem de bilezikli asenkron makinaların matematiksel modelleri ile geçici ve sürekli rejimini içeren eşdeğer devrelerine ayrılmıştır. Makinanın a-fl ve d-q eksen takımlarındaki
modelleri verilmiş ve dinamik simülasyonları yapılmıştır. 6. Bölüm hem sincap kafesli hem de bilezikli asenkron motorlara yol verme yöntemlerine ayrılmıştır. 7 ve 8. Bölümlerde ise asenkron makinanın hız kontrol yöntemleri verilmektedir. 7. Bölümde asenkron motorların genel hız kontrol yöntemleri sunulurken, bu motorların hız kontrolunde kullanılan sürücü devrelerden de kısaca bahsedilmiştir. Günümüzde yaygın olarak kullanılan darbe genişlik modülasyonu (PWM) yöntemi yeterince üzerinde durularak ele alınmış, yine bu bölümde skalar hız kontrol yöntemlerine yer verilmiştir. Son olarak 8. Bölüm tümüyle asenkron makinanın hız kontrolunda güncel olarak kullanılan vektör kontrol yöntemlerine ayrilmiştir. 'Bu kapsam dahilinde doğrudan ve dolaylı vektör kontrol yöntemleriyle doğrudan moment kontrol yöntemi ayrıntılı olarak ele alınmıştır. 5. Bölümden itibaren verilen örnekler simülasyonlar ile desteklenmiş ve okuyucuya konuyu aydınlatıcı nitelikte önemli sonuçlar sunulmuştur. Simülasyonların geliştirilmesinde günümüzde mühendislik ve matematik alanında yaygin olarak kullanılan MATLAB®, Simulink® ve Toolbox'lardan yararlanılmıştır.
Kitapta, kullanılan programların ve simülasyonlarda verilen örneklerin açıklandığı bir Ek bölüm yer almaktadır. Kitaba ek olarak, simülasyonda kullanılan programları içeren bir de CD yer almaktadır. Okuyucu bu CD'de yer alan simülasyonlan tekrarlayabileceği gibi kendiside bu programlar da yapacağı ilave ve değişiklikler ile yeni simülasyon örnekleri oluşturabilir. Kitabın son bölümünde, sekiz bölüm için düzenlenmiş problemler yer almâktadır.
Bilinen yerli yayınlar arasında asenkron makinaların yapıları, modelleri ve kontrolunun birlikte ele alındığı, simülasyon örneklerinin verildiği böyle bir tamamlayıcı esere rastlanmamıştır. Yine diğer eserlerden farklı olarak, modelleme bölümü klasik makina öğretisinin yanısıra mühend slik öğretiminde temel olan, devre analizi, magnetik ve elektrik alanlar, enerjinin sakınımı, mekanik vb konularda edinilen kavramlar üzerine kurulmuş bir yaklaşım sunmaktadır. Bu yaklaşımın okuyucuya, gerek asenkron makinaların daha iyi anlaşılmasına, makinatıın çalışmasına fiziksel yorum getirilmesine, gerekse kontrol yöntemlerinin geliştirilmesinde oluşturulan matematik modelleri kullanarak, alışılagelmiş yaklaşıma göre kolaylık sunduğu görüşündeyiz. Bu özelliği ile ileri seviyedeki akademik çalışmalar için de temel olarak kullanılabilecek kitabın bu aşamasında bazı modern kontrol algoritmaların sadece isimleriyle verilmes yeterli bulunmuştur.
Makina kontrolunda sürücü devreler dolayısıyla da güç elektroniği devrelerinin yer alması kaçınilmaz görüldüğü için, bu konuda yeterince ayrıntı verilmekle birlikte kullanılan güç elektronıği elemanları ve devreleri
Üzerinde çok fazla ayrıntıya girilmemeiştir. Ek bilgi için referanslardan yararlanılabilir. Kitabımızın yazılmasında amaçlandığı gibi geniş bir okuyucu kitlesine yararlı olmasını dilerken kitabın yazımı sırasında bize sabırla yardımcı olan müfide GÖKHAŞAN’a ayrıca teşekkür etmek isteriz. Kitabın ilk baskısında okuyucu ve meslektşlarımızın yorum ve eleştirilerini istekle beklediğimizi belirtmek isteriz.
İÇİNDEKİLER
- ASENKRON MAKİNELERİN YAPISI
- MAKİNELERİN ELEKTRİKLE MAGNETİK YAPILARI MATEMATİK MODELİ VE SARGILARI
- DÖNER ALAN VE MOMENT
- ASENKRON GENERATÖR
- ASENKRON MAKİNNIN MATEMATİKSEL MODELİ VE EŞDEĞER DEVRESİ
- ASENKRON MAKİNELERDE YOL VERME YÖNTEMLERİ
- ASENKRON MAKİNADA HIZ KONTROL YÖNTEMLERİ
- VEKTÖREL KONTROL YÖNTEMLERİ